Lepsze firmy. Każdego dnia.
Lepsze firmy. Każdego dnia.
Termin wejścia w życie: 8 lipca 2026 r.
Nowelizacja, jaką przechodzi ustawa o PIP (Państwowej Inspekcji Pracy), wprowadza jedne z najistotniejszych zmian w obszarze kontroli legalności zatrudnienia w ostatnich latach. Celem, jaki stawiają nowe przepisy umowy o pracę i współpracy, jest ograniczenie przypadków zastępowania umów o pracę umowami cywilnoprawnymi lub kontraktami B2B w sytuacjach, gdy sposób wykonywania obowiązków odpowiada cechom stosunku pracy.
Zmiany oznaczają znaczne rozszerzenie kompetencji, jakie posiada Państwowa Inspekcja Pracy (uprawnienia PIP), i mogą mieć istotny wpływ na sposób organizowania współpracy z pracownikami, zleceniobiorcami oraz osobami prowadzącymi jednoosobową działalność gospodarczą. W obliczu tak istotnych reform kompleksowe wsparcie prawne biznesu staje się kluczowym elementem ochrony przed ryzykiem prawnym i finansowym.
Ustawodawca wskazuje, że dotychczasowe instrumenty pozostające w dyspozycji Państwowej Inspekcji Pracy nie zapewniały skutecznej eliminacji przypadków pozornego zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych.
Dotychczas inspektor pracy mógł:
Zdaniem ustawodawcy środki te okazały się niewystarczające, zwłaszcza wobec rosnącej liczby przypadków zastępowania umów o pracę umowami zlecenia lub kontraktami B2B.
Najistotniejszą zmianą jest przyznanie Państwowej Inspekcji Pracy kompetencji do wydawania decyzji administracyjnych stwierdzających istnienie stosunku pracy.
Jeżeli podczas kontroli inspekcja uzna, że zawarta umowa cywilnoprawna spełnia przesłanki określone w art. 22 § 1 Kodeksu pracy (ustawa o pracy), inspektor będzie mógł wydać decyzję uznającą ją za umowę o pracę.
W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca będzie zobowiązany traktować taki stosunek prawny jak klasyczną umowę o pracę oraz wykonywać wszystkie obowiązki wynikające z przepisów prawa pracy, do których zobowiązuje aktualna pip ustawa.
Decyzja wydawana przez Państwową Inspekcję Pracy, w zakresie przekształcenia danej umowy w umowę o pracę, będzie określała elementy charakterystyczne dla umowy o pracę.
Szczególne znaczenie ma kwestia wynagrodzenia:
Nowelizacja przewiduje możliwość kontroli także umów zawartych przed dniem wejścia w życie nowych przepisów.
Oznacza to, że przedsiębiorcy nie powinni ograniczać się wyłącznie do weryfikacji nowych kontraktów. Analizie powinny zostać poddane również obowiązujące umowy zlecenia oraz kontrakty B2B zawarte przed 8 lipca 2026 r., jeżeli sposób ich wykonywania może wskazywać na istnienie stosunku pracy.
Nowelizacja, jaką wprowadza ustawa PIP, pozostawia Państwowej Inspekcji Pracy możliwość wyboru środka działania.
W zależności od okoliczności sprawy PIP będzie mogła:
Wybór odpowiedniego trybu będzie należał wyłącznie do organu.
Nowe przepisy przewidują, że decyzja PIP będzie podlegała natychmiastowemu wykonaniu.
W praktyce oznacza to konieczność niezwłocznego zastosowania się do jej treści, nawet jeżeli przedsiębiorca zamierza skorzystać z przysługujących środków odwoławczych. Dla wielu podmiotów natychmiastowe przekształcenie formy zatrudnienia i nakładany przez PIP nadmiar obowiązków formalno-prawnych może stanowić duże wyzwanie operacyjne.
Jednocześnie przedsiębiorca będzie mógł wystąpić z wnioskiem o wstrzymanie rygoru natychmiastowej wykonalności, jeżeli wykonanie decyzji mogłoby spowodować istotne i trudne do odwrócenia skutki.
Nowelizacja przewiduje również możliwość wywołania przez decyzję PIP skutków odnoszących się do okresu sprzed jej wydania.
Może to oznaczać konieczność uwzględnienia konsekwencji prawnych dotyczących wcześniejszego okresu zatrudnienia, co z perspektywy przedsiębiorcy może mieć znaczenie zarówno w zakresie prawa pracy, jak i obowiązków publicznoprawnych.
Przede wszystkim na uwadze trzeba będzie mieć zapłatę dotychczas nieuiszczanych składek z tytułu umowy o pracę. Konieczność taka, jak i rozszerzone pip uprawnienia do dochodzenia ich od Pracodawcy, powstanie już w momencie wydania decyzji o zmianie dotychczasowej umowy na umowę o pracę.
Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 Ustawy o Systemie Ubezpieczeń Społecznych, przedawnienie wszelkich roszczeń w zakresie składek odprowadzanych przez pracodawcę od umowy o pracę następuje w terminie 5 lat od dnia wymagalności danej składki. Wobec powyższego, w razie przekształcenia danej umowy w umowę o pracę, może zaistnieć konieczność uiszczenia składek aż do 5 lat wstecz.
Zmiany obejmują również Kodeks Pracy. Podwyższone zostaną sankcje za wykroczenia przeciwko prawom pracownika.
Nowe wysokości kar przedstawiają się następująco:
Przedsiębiorca, który nie zgadza się z decyzją wydaną przez Państwową Inspekcję Pracy, będzie mógł skorzystać z przewidzianych ustawą środków odwoławczych:
Nowelizacja przewiduje również możliwość wystąpienia do Głównego Inspektora Pracy z wnioskiem o ocenę prawidłowości przyjętego modelu zatrudnienia.
Instytucja ta ma umożliwić przedsiębiorcom uzyskanie stanowiska organu jeszcze przed wszczęciem kontroli i ograniczyć ryzyko związane z kwalifikacją określonych umów.
Wejście w życie nowych przepisów powinno skłonić przedsiębiorców do kompleksowej analizy wszystkich modeli współpracy funkcjonujących w organizacji.
Szczególnej weryfikacji wymagają:
Sama forma zawartej umowy nie będzie miała decydującego znaczenia. Kluczowe pozostanie to, czy sposób wykonywania obowiązków odpowiada cechom stosunku pracy określonym w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
Należy jednak pamiętać, że wczesna analiza obowiązujących modeli zatrudnienia – w czym pomóc może profesjonalna obsługa prawna przedsiębiorstw – pozwala ograniczyć ryzyko sporów z organami kontrolnymi oraz odpowiednio przygotować przedsiębiorstwo do stosowania nowych przepisów umowy o pracę.
1. Od kiedy obowiązuje nowelizacja ustawy o PIP?
Przepisy wchodzą w życie 8 lipca 2026 r. Od tego dnia inspekcja pracy uzyskuje prawo wydawania decyzji nakazujących przekształcenie umów cywilnoprawnych i B2B w umowy o pracę.
2. Jakie są główne nowe uprawnienia PIP?
Najważniejsze uprawnienia PIP obejmują możliwość wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie stosunku pracy, nadanie jej rygoru natychmiastowej wykonalności oraz nakładanie wyższych kar finansowych.
3. Czy PIP może skontrolować umowy zawarte przed 8 lipca 2026 r.?
Tak, ustawa o PIP w nowym brzmieniu umożliwia kontrolę umów zlecenia i B2B zawartych również przed datą wejścia w życie nowelizacji, jeżeli sposób ich realizacji wskazuje na stosunek pracy.
4. Ile wynosi termin na odwołanie się od decyzji PIP?
Przedsiębiorca ma 7 dni od dnia doręczenia decyzji na złożenie odwołania do Głównego Inspektora Pracy (GIP). Od decyzji GIP przysługuje prawo wniesienia odwołania do sądu pracy w terminie 1 miesiąca.
5. Za ile lat wstecz PIP może nakazać zapłatę zaległych składek ZUS?
W przypadku wydania decyzji przekształcającej umowę cywilnoprawną w umowę o pracę, okres przedawnienia roszczeń składkowych wynosi 5 lat, co oznacza konieczność ewentualnego doliczenia i uregulowania składek do 5 lat wstecz.
