W codziennej praktyce doradczej pojawiają się sytuacje, kiedy strony przekazują środki pieniężne lub rzeczy oznaczone co do gatunku, a następnie dysponują nimi w sposób zbliżony do pożyczki – mamy wtedy do czynienia z tzw. depozytem nieprawidłowym. Problem w tym, że jego klasyfikacja ma wymierne skutki podatkowe. Zobaczmy, jakie są najważniejsze elementy, na które należy zwrócić uwagę, aby unikać niepożądanych konsekwencji podatkowych.

Czym jest depozyt nieprawidłowy?

Zgodnie z art. 845 Kodeksu cywilnego: „Jeżeli z przepisów szczególnych albo z umowy lub okoliczności wynika, że przechowawca może rozporządzać oddanymi na przechowanie pieniędzmi lub innymi rzeczami oznaczonymi tylko co do gatunku, stosuje się odpowiednio przepisy o pożyczce”.
W praktyce oznacza to, że:

• przedmiotem może być pieniądz lub rzecz oznaczona tylko co do gatunku (np. „100 kg miedzi”),
• przechowawca otrzymuje rzecz lub pieniądze i ma prawo nimi dysponować, co odróżnia depozyt nieprawidłowy od klasycznej umowy przechowania.

Z punktu widzenia podatkowego kluczowe jest to, że taki stosunek może zostać potraktowany jako czynność objęta podatkami – np. podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC) lub podatkiem od towarów i usług (VAT).

Skutki podatkowe – co trzeba uwzględnić

Z perspektywy doradztwa podatkowego trzeba zwrócić uwagę na następujące aspekty:

Na co szczególnie zwrócić uwagę w praktyce doradcy

Jako doradca podatkowy warto mieć oko na takie kwestie:

• Czy umowa została prawidłowo zakwalifikowana: depozyt nieprawidłowy czy zwykła umowa przechowania? Rozróżnienie ma znaczenie podatkowe.
• Czy przechowawca mógł swobodnie rozporządzać środkami – jeśli tak, to cecha depozytu nieprawidłowego spełniona.
• Czy umowa przewiduje wynagrodzenie lub inne świadczenie wzajemne – wówczas może być usługa VAT-owa.
• Czy została złożona deklaracja PCC-3 i zapłacony podatek w terminie (14 dni) – w przypadku PCC.
• Czy dokumentacja (umowa, potwierdzenia przelewów, ewentualne zyski) jest kompletna – ponieważ przy kontroli organy mogą zakwestionować kwalifikację.
• Jaką rolę odgrywa depozyt w bilansie lub księgowości – często przy działalności gospodarczej przekształcenie depozytu nieprawidłowego w przychód/obowiązek ma znaczenie podatkowe.

Przykład zastosowania w doradztwie

Wyobraźmy sobie spółkę, która zawarła z kontrahentem umowę, na mocy której przekazuje określoną kwotę pieniężną, a kontrahent może z niej korzystać – np. jako zabezpieczenie lub wykonać usługę. Po pewnym czasie spółka żąda zwrotu tej kwoty. W takiej sytuacji:

• należy przeanalizować, czy mamy depozyt nieprawidłowy (kontrahent mógł dysponować środkiem) czy tylko zwykłą umowę przechowania;
• jeśli to depozyt nieprawidłowy – przechowawca może być podatnikiem PCC i/lub usług VAT;
• doradca pomaga przygotować właściwą umowę, ocenić ryzyko podatkowe i ustalić wysokość zobowiązań.

Jak może pomóc BPR Skorupiński – komplementarne usługi księgowe i doradcze

Skorupiński specjalizuje się w bieżącym doradztwie prawnym i podatkowym, także w takich zagadnieniach jak depozyt nieprawidłowy. Pomagamy w analizie treści umów, ocenach ryzyka podatkowego, sporządzaniu dokumentacji zgodnej z przepisami, a także reprezentacji w razie kontroli podatkowej lub skarbowej. 

Oferta Biura Skorupiński – kompleksowe wsparcie dla firm

Biuro prawno-rachunkowe Skorupiński działa jako partner dla przedsiębiorstw w niemal wszystkich obszarach obsługi: od prowadz­enia księgowości przez kadry i płace, aż po pełną obsługę prawną i konsulting biznesowy. W praktyce oznacza to m.in.:

• Księgowość – prowadzenie ksiąg rachunkowych, obowiązkowych sprawozdań, e-dekretacja, JPK, monitorowanie sytuacji ekonomicznej.
• Kadry i płace – przygotowanie dokumentacji pracowniczej, list płac, obsługa umów, raportowanie do ZUS i PIP.
• Delegowanie pracownikówza granicę – dokumentacja, rozliczenia ZUS, konsultacje prawne i podatkowe w obszarze transgranicznym.
• Obsługa prawna przedsiębiorstw – doradztwo radców i adwokatów, zmiany strukturalne i kapitałowe, fuzje, przekształcenia, sukcesja, inwestycje.
• Konsulting biznesowy – optymalizacja procesów, strategie rozwoju, transformacje organizacyjne, wdrażanie nowych systemów.
• Wsparcie w prowadzeniu działalności na terenie Niemiec – polsko-niemieckie doradztwo podatkowe, pomoc w rejestracjach, ubezpieczeniach i oddelegowaniach.
• Fundacje rodzinne – doradztwo i obsługa prawna i podatkowa fundacji rodzinnych, zabezpieczenie majątku, planowanie sukcesji.

Dzięki temu pełnemu portfolio klient zyskuje dostęp do wielu usług w jednym miejscu — co zwiększa efektywność współpracy i pozwala na spójną strategię działań podatkowo-prawnych.

FAQ 

Czy każda umowa depozytu nieprawidłowego podlega PCC? Nie każda – warunkiem jest, że mamy do czynienia z depozytem nieprawidłowym (przechowawca może rozporządzać środkami) oraz nie występuje wyłączenie (np. gdy czynność podlega VAT).

Czy można uniknąć PCC, jeśli umowa została zawarta jako depozyt nieprawidłowy? Tak – jeśli umowa jest odpłatna i podlega VAT albo jedna ze stron jest zwolniona z VAT, to czynność może być zwolniona z PCC na podstawie art. 2 pkt 4 lit. b ustawy o PCC.

Czy depozyt nieprawidłowy zawsze oznacza przychód dla przechowawcy w PIT/CIT? Nie zawsze – jeśli nie dochodzi do faktycznego rozporządzania środkami albo przychodu, to skutki w PIT/CIT mogą być inne. Kluczowa jest analiza faktów i dokumentacji.

Co grozi za brak zapłaty PCC w terminie przy depozycie nieprawidłowym? Stawka może zostać zwiększona – organ może określić podatek w wysokości nawet do 20% podstawy, jeśli czynność została ujawniona w postępowaniu kontrolnym bez wcześniejszej podatku.

SZUKASZ POMOCY I DORADZTWA W ZAKRESIE PODATKÓW?