Intuicyjnie wydaje się, że jeśli prowadzisz działalność pod określoną nazwą, nikt inny nie powinien móc jej używać. W praktyce jednak prawo podchodzi do tego zagadnienia znacznie bardziej elastycznie. Zdarzają się sytuacje, w których dwie firmy funkcjonują pod identyczną lub bardzo podobną nazwą, i żadna z nich nie narusza prawa.

Czym właściwie jest „firma”?

W potocznym języku słowo firma utożsamiane jest z przedsiębiorstwem, natomiast z prawnego punktu widzenia firma to nie jest przedsiębiorstwo. Firma jest oznaczeniem, pod którym działa przedsiębiorca. Kodek cywilny wprost w wskazuję w art. 432 § 1, że przedsiębiorca działa pod firmą. Także, odpowiadając na pytanie czym jest firma w rozumieniu prawnym rozróżnić należy na dwie sfery: Firma dla osób fizycznym jest to imię i nazwisko, natomiast dla osób prawnych firmą jest nazwa. 

Czy dwie firmy mogą mieć taką samą nazwę?

Dwie firmy mogą mieć taką samą nazwę tylko w określonych sytuacjach. Sądy, rozpatrując takie spory, zwracają uwagę przede wszystkim na dwa kryteria: położenie geograficzne oraz rodzaj prowadzonej działalności. 

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 kwietnia 2014 roku, o sygnaturze akt V ACa 924/13, wskazuję, że do naruszenia prawa do firmy może dojść tylko wtedy, gdy przedsiębiorcy, których firmy nie różnią się dostatecznie, prowadzą działalność na tym samym rynku. Powszechnie przyjmuje się, iż tożsamość rynku zachodzi wówczas, gdy strony prowadziły działalności na tym samym rynku w sensie geograficznym oraz ze względu na rodzaj prowadzonej działalności.

Przykładowo: jeśli jedna firma działa lokalnie w branży budowlanej w Wielkopolsce, a druga prowadzi działalność beauty na Podkarpaciu, ryzyko pomyłki może być znikome. W takiej sytuacji dopuszczalne może być funkcjonowanie obu podmiotów pod tą samą nazwą.

Firma jako dobro osobiste

Firma jako nazwa podmiotu gospodarczego związana jest także z renomą przedsiębiorcy, pełniąc przy tym również funkcje promocyjne oraz marketingowe danego podmiotu i jego działalności. W procesie budowania silnej marki i planowania strategii rynkowej nieoceniony jest profesjonalny konsulting biznesowy, który pozwala uniknąć błędów już na etapie wyboru nazwy. Jak wskazuje orzecznictwo, firma jest dobrem intelektualnym. Ochrona na podstawie przepisów kodeksu cywilnego o ochronie dóbr osobistych jest najszersza, realizowana jest nie tylko w obrocie gospodarczym, ale i poza nim, i może być skierowana przeciwko każdemu, kto dopuszcza się naruszenia interesu przedsiębiorcy związanego z jego firmą. Dlatego też ochrona ta może krzyżować się z innymi przepisami przyznającymi firmie ochronę. 

W następstwie kolizji zgłoszenia znaku towarowego z wcześniejszym prawem do firmy (naruszenia prawa do firmy), Urząd Patentowy jest obowiązany wydać decyzję o odmowie udzielenia prawa ochronnego, a jeśli nie zauważył tej kolizji na etapie rejestracji, znak taki unieważnić.

Co ważniejsze: nazwa firmy czy znak towarowy?

W praktyce często dochodzi do kolizji między firmą a znakiem towarowym. Kluczową zasadą jest pierwszeństwo wynikające z faktycznego używania oznaczenia w obrocie, a nie tylko z jego formalnej rejestracji.

Sądy podkreślają, że w przypadku kolizji między nazwą przedsiębiorcy a zarejestrowanym z późniejszym pierwszeństwem znakiem towarowym priorytet przyznaje się prawu powstałemu wcześniej, gdyż rejestracja znaku towarowego, odpowiadającego oznaczeniu innego przedsiębiorstwa, używanemu przez nie przed zarejestrowaniem znaku, narusza dobra osobiste tego przedsiębiorstwa.

FAQ – Najważniejsze pytania o nazwę i firmę

Czy dwie firmy mogą mieć taką samą nazwę? Tak, jest to możliwe, jeśli przedsiębiorcy działają na różnych rynkach geograficznych lub prowadzą zupełnie inny rodzaj działalności. Kluczowym kryterium jest brak ryzyka wprowadzenia klientów w błąd co do tożsamości przedsiębiorstwa.

Czym różni się „firma” od „przedsiębiorstwa” w sensie prawnym? Zgodnie z Kodeksem cywilnym (art. 43² § 1), firma to nazwa, pod którą działa przedsiębiorca. Przedsiębiorstwo natomiast to zespół składników materialnych i niematerialnych (np. maszyny, nieruchomości, kontakty) służących do prowadzenia działalności.

Co jest ważniejsze: nazwa firmy czy zarejestrowany znak towarowy? W przypadku sporu decyduje zasada pierwszeństwa faktycznego używania oznaczenia w obrocie. Jeśli firma używała danej nazwy przed rejestracją podobnego znaku towarowego przez inny podmiot, prawo przyznaje pierwszeństwo wcześniejszemu użytkownikowi nazwy.

Kiedy dochodzi do naruszenia prawa do firmy? Do naruszenia dochodzi wtedy, gdy inny przedsiębiorca używa nazwy niedostatecznie odróżniającej się, prowadząc działalność na tym samym rynku (geograficznym i branżowym), co może wywołać pomyłkę u kontrahentów lub klientów.

Czy nazwa firmy podlega ochronie jako dobro osobiste? Tak. Firma jest traktowana jako dobro intelektualne i osobiste przedsiębiorcy. Ochrona ta wynika z Kodeksu cywilnego i jest bardzo szeroka – pozwala na podjęcie kroków prawnych przeciwko każdemu, kto narusza interes przedsiębiorcy związany z jego oznaczeniem.

Co zrobi Urząd Patentowy, jeśli nazwa firmy koliduje ze znakiem towarowym? Urząd Patentowy ma obowiązek odmówić rejestracji znaku towarowego, jeśli koliduje on z wcześniej powstałym prawem do firmy. Jeżeli znak został już zarejestrowany mimo takiej kolizji, może on zostać unieważniony.